Một cuộc gọi tự xưng nhân viên Shopee hoặc Lazada, đọc đúng tên bạn, đúng món hàng vừa đặt, rồi báo đơn bị lỗi cần hoàn tiền. Muốn nhận biết lừa đảo mạo danh sàn thương mại điện tử, chỉ cần nhớ một điều: cuộc gọi nào kết thúc bằng việc bạn đọc mã OTP, chuyển khoản hoặc cài một ứng dụng theo link thì đó không phải sàn. Bài này chỉ cách nhận ra các kịch bản hay gặp, cách kiểm tra một cuộc gọi trong 2 phút và việc cần làm ngay nếu lỡ đưa thông tin.
Kẻ mạo danh sàn tiếp cận bạn bằng cách nào?
Phần lớn bắt đầu bằng một cuộc gọi thoại, rồi kéo bạn sang Zalo, Telegram hoặc Messenger để gửi link hay hình thẻ nhân viên. Một số mở đầu bằng SMS hoặc email có tên sàn ở phần người gửi. Họ thường biết họ tên, địa chỉ, có khi cả món hàng và số tiền đơn. Dữ liệu này có thể lộ từ nhãn dán trên kiện hàng bị vứt đi, nên biết thông tin đơn không chứng minh người gọi là nhân viên sàn.
Bài này nói về người giả làm chính sàn. Shop giả, trang web bán hàng giả và link giao hàng giả là một nhóm khác, đã có trong bài cách nhận biết shop lừa đảo.
Nhận biết lừa đảo mạo danh sàn thương mại điện tử qua 5 kịch bản
Lời thoại đổi liên tục, nhưng khung kịch bản thì lặp lại.
1. Đơn hàng lỗi, thất lạc, sàn sẽ bồi thường gấp đôi
Người gọi báo kiện hàng của bạn bị hỏng hoặc thất lạc trong kho, sàn “hỗ trợ hoàn tiền nhanh” hoặc bồi thường thêm. Để nhận tiền, bạn được hướng dẫn quét một mã QR, nhập số tài khoản vào một trang web, rồi đọc mã OTP vừa gửi về máy. Mã đó thực chất là để xác nhận một giao dịch rút tiền khỏi tài khoản của bạn. Hoàn tiền thật của sàn chạy trong app, về đúng nguồn bạn đã thanh toán hoặc ví của sàn, không cần bạn nhập gì thêm. Quy trình thật xem ở bài trả hàng hoàn tiền Shopee.
2. Bạn bị đăng ký nhầm gói thành viên, tháng nào cũng bị trừ tiền
Kịch bản này đánh vào nỗi sợ mất tiền định kỳ. Người gọi nói bạn vừa bị kích hoạt một gói VIP hoặc gói bảo hiểm đơn hàng, nếu không hủy hôm nay thì mỗi tháng tài khoản ngân hàng bị trừ vài trăm nghìn. Họ “giúp hủy” bằng cách chuyển máy cho “nhân viên ngân hàng”, người này yêu cầu bạn cài app hỗ trợ hoặc chia sẻ màn hình. Gói thật thì bạn tự xem và tự tắt được trong phần cài đặt của app, không cần ai cầm máy hộ.
3. Tài khoản vi phạm, sắp bị khóa, cần xác minh
Tin nhắn hoặc cuộc gọi báo tài khoản của bạn có giao dịch bất thường hoặc vi phạm chính sách, sẽ bị khóa trong vài giờ. Muốn giữ tài khoản thì đọc mã xác minh hoặc đăng nhập qua một link. Mã họ xin chính là mã đăng nhập vào tài khoản của bạn trên máy của họ. Khi có tài khoản, kẻ gian có thể đặt hàng bằng ví, trả chậm hoặc thẻ đã lưu.
4. Tuyển cộng tác viên làm nhiệm vụ đặt đơn, nhận hoa hồng
Lời mời làm thêm tại nhà: thả tim, đánh giá shop hoặc đặt đơn ảo để nhận hoa hồng. Vài nhiệm vụ đầu được trả tiền thật cho bạn tin, sau đó bạn phải ứng tiền trước với số tiền lớn dần, rồi bị báo lỗi thao tác và bắt nộp thêm mới rút được. Sàn không tuyển cộng tác viên qua tin nhắn cá nhân và không bao giờ bắt người làm việc ứng tiền.
5. Trúng thưởng tri ân khách hàng, nhận quà phải đóng phí
Bạn được báo là khách hàng thân thiết, trúng điện thoại, xe máy hoặc một voucher giá trị lớn. Để nhận quà cần đóng phí vận chuyển, thuế hay phí hồ sơ qua chuyển khoản. Voucher thật của sàn thì bạn tự bấm lưu trong app, không ai gọi điện “tặng mã” cho bạn. Mã được back lại cũng là thông tin công khai, ai canh cũng thấy:
Đang tải mã mới nhất…
Chỉ hiển thị mã còn thời gian hữu dụng và tự ẩn khi hết hạn. Trạng thái thực tế cần kiểm tra tại sàn. Nhận thông báo Telegram
Những điều sàn thương mại điện tử không bao giờ yêu cầu
Đây là danh sách nên đọc cho cả nhà, nhất là người lớn tuổi hay nghe máy. Gặp một trong các yêu cầu sau thì dừng cuộc trò chuyện, không cần nghe tiếp:
- Đọc mã OTP, mật khẩu, mã PIN ví hay mã xác minh gửi về điện thoại, dù người hỏi nói đó là “mã hủy giao dịch”.
- Chuyển khoản vào một tài khoản cá nhân để nhận hoàn tiền, nhận thưởng hay “xác minh danh tính”.
- Đóng phí nâng cấp tài khoản, phí kích hoạt, phí nhận quà, phí hủy gói.
- Cài ứng dụng từ một link gửi qua tin nhắn, hoặc bật chia sẻ màn hình trong lúc gọi.
- Quét mã QR để “nhận tiền”: quét QR là để trả tiền, không phải để nhận.
- Quay video khuôn mặt hoặc xác thực sinh trắc học theo hướng dẫn qua điện thoại.
- Chuyển cuộc trao đổi sang Zalo, Telegram hay Facebook cá nhân.
Shopee nhắc người dùng không chia sẻ mật khẩu, mã OTP và mã PIN ShopeePay cho bất kỳ ai, và sàn không thu khoản nào ngoài tổng thanh toán hiện trong app. Lazada cũng khẳng định không nhắn tin qua SMS, ứng dụng chat hay mạng xã hội để xin thông tin tài khoản.
Kiểm tra một cuộc gọi tự xưng nhân viên sàn trong 2 phút
Kẻ gian luôn tạo cảm giác gấp: “chỉ còn 30 phút”, “giữ máy, đừng tắt”. Việc của bạn là giành lại thời gian và tự kiểm tra bằng kênh của chính bạn.
Tên sàn ở dòng người gửi SMS hay ảnh thẻ nhân viên đều làm giả được. Chỉ tin những gì bạn tự mở ra trong app.
Lỡ cung cấp thông tin: xử lý theo từng thứ đã lộ
Thời gian quyết định số tiền giữ lại được. Xác định mình đã đưa cái gì rồi làm theo đúng hàng tương ứng, việc nào gấp làm trước.
| Thứ đã lộ | Làm ngay | Làm tiếp trong ngày |
|---|---|---|
| Mã OTP hoặc mật khẩu tài khoản sàn | Đổi mật khẩu, đăng xuất khỏi mọi thiết bị lạ trong phần bảo mật tài khoản | Xem lại đơn mua, địa chỉ nhận hàng, thẻ đã lưu; báo sàn qua chat nếu có đơn lạ |
| Mã PIN ví, OTP ngân hàng, số thẻ | Gọi tổng đài ngân hàng khóa thẻ, khóa tài khoản hoặc tạm khóa ví | Đổi PIN ví, kiểm tra trả chậm và các liên kết ngân hàng trong ví |
| Đã cài app theo link hoặc chia sẻ màn hình | Tắt mạng, gỡ ứng dụng lạ, dùng máy khác gọi ngân hàng khóa giao dịch | Mang máy đi kiểm tra hoặc khôi phục cài đặt gốc, sau đó đổi mật khẩu các tài khoản |
| Đã chuyển khoản | Gọi ngay ngân hàng của bạn đề nghị tra soát, giữ ảnh chụp giao dịch | Trình báo công an nơi cư trú kèm số điện thoại, số tài khoản nhận và đoạn chat |
Với ví ShopeePay, các bước khóa ví và đổi PIN có trong bài ShopeePay là gì. Câu hỏi có lấy lại được tiền đã chuyển hay không đã có ở cuối bài nhận biết shop lừa đảo dẫn ở trên.
Cẩn thận lần lừa thứ hai. Sau khi bị lừa, nhiều người nhận được cuộc gọi tự xưng công an, luật sư hay “dịch vụ lấy lại tiền”, đòi phí hồ sơ để thu hồi khoản đã mất. Cơ quan chức năng không thu phí qua điện thoại và không làm việc qua Zalo.
Báo cáo số điện thoại và tài khoản lừa đảo
Báo cáo không lấy lại tiền cho bạn, nhưng giúp chặn số đó trước khi nó gọi cho người khác.
- Báo nhà mạng: nhắn tin miễn phí tới đầu số 156 (hoặc 5656) theo dạng LD, số điện thoại lừa đảo và tóm tắt nội dung cuộc gọi. Cú pháp có thể được cập nhật, xem hướng dẫn mới của nhà mạng trước khi gửi.
- Báo sàn: mở chat hỗ trợ trong app, gửi số điện thoại, ảnh chụp tin nhắn, link giả nếu có. Sàn dùng thông tin này để cảnh báo người dùng khác.
- Báo công an: khi đã mất tiền, trình báo trực tiếp tại công an nơi cư trú, mang theo sao kê và toàn bộ đoạn chat.
Giữ tài khoản sàn khó bị chiếm hơn
Kẻ gian luôn cần một mã nào đó từ bạn. Mấy thói quen sau làm cho mã ấy khó lấy hơn:
- Dùng mật khẩu riêng cho tài khoản sàn, không trùng với email hay mạng xã hội.
- Thỉnh thoảng mở phần bảo mật tài khoản, xem danh sách thiết bị đã đăng nhập, thấy máy lạ thì đăng xuất ngay.
- Không lưu thẻ ngân hàng trên app nếu ít khi mua; trả chậm không dùng thì tắt.
- Dặn người lớn tuổi trong nhà một câu duy nhất: ai gọi xin mã thì cúp máy, gọi con cháu.
Cách săn mã an toàn nhất vẫn là tự xem ở nơi công khai rồi tự lưu trong app, như trang mã giảm giá Shopee hôm nay. Không mã nào cần bạn đọc OTP hay chuyển khoản để nhận.
Câu hỏi thường gặp về lừa đảo mạo danh sàn
Nhân viên sàn có bao giờ gọi điện cho người mua không?
Có thể, ví dụ khi bạn gửi khiếu nại và chọn được gọi lại. Nhưng cuộc gọi thật không bao giờ xin OTP, mật khẩu hay bắt chuyển khoản; mọi khoản hoàn tiền đều xử lý trong app.
Người gọi biết đúng đơn hàng của tôi, vậy tài khoản đã bị hack?
Chưa chắc. Thông tin đơn có thể lộ từ nhãn kiện hàng hay khâu giao nhận. Dù vậy, nên đổi mật khẩu và xem lại thiết bị đăng nhập cho yên tâm.
Đọc nhầm OTP rồi nhưng chưa thấy mất tiền, có cần làm gì không?
Có. Làm ngay hàng tương ứng trong bảng ở trên: đổi mật khẩu, khóa thẻ hoặc ví. Kẻ gian có thể chờ vài ngày mới dùng tài khoản.
Xem thêm: cách nhận biết shop lừa đảo và hướng dẫn liên hệ tổng đài Shopee.
Lưu ý: Một số mã có thể phụ thuộc vào tài khoản, khu vực, số lượt và phương thức thanh toán.
Bài viết có thể chứa liên kết tiếp thị. VoucherSan có thể nhận hoa hồng nhưng bạn không phải trả thêm chi phí. Xem chính sách.
